Köygöçüren mantarı (Amanita phalloides) dünyanın en ölümcül mantarlarından biridir. Oluşturduğu tehdit yüzünden köygöçüren mantarını teşhis etmeyi bilmek çok önemlidir zira birçok kişi bunu, yenebilir saman mantarıyla karıştırır. Köygöçüren mantarı çoğunlukla beyaz renktedir, beyaz sporlara sahiptir ve nahoş bir temizlik malzemesi kokusu yayar. Eğer bir mantarın köygöçüren mantarı olabileceğinden kuşkulanıyorsan sakın yeme.

Yöntem 1 / 4:
Şapkayı Teşhis Etmek

  1. 1
    Mantarın beyaz şapkası sarıya ya da yeşile çalıyor mu diye bak. Mantarın şapkasına yakından bak. Köygöçüren mantarının rengi, büyüme koşullarına bağlı olarak değişebilir. Genelde bu mantarın şapkası kırık beyaz renktedir ve içinde zeytin yeşili, soluk yeşil ya da sarı renk bulunabilir. Fazlaca olgunlaşmış mantarların şapkaları neredeyse kahverengiye dönüşebilir. Olgun mantarların şapkalarında 1 ya da 2 büyük çatlak bulunabilir.[1] .[2] }}
    • Köygöçüren mantarlarının şapkalarında çoğu zaman bir ya da daha fazla ince tül doku bulunur.

    Dikkat: Amanita caesarea mantarının (bazen köygöçüren mantarıyla karıştırılsa da) yenmesinde hiçbir sakınca yoktur ve şapkası parlak turuncu renktedir

  2. 2
    Mantarın şapkasının çapını ölçerek 7,5 ila 15 cm arasında olup olmadığına bak. Mantarı öldürmemek için, şapkanın çapını mantarı yerden sökmeden ölç. Bunun için sıradan, evdeki bir cetveli kullan. Eğer bu bir köygöçüren mantarıysa mantarın çapı 7,5 ila 15 cm arasında olacaktır.[3]
    • Eldiven takmadan mantara doğrudan dokunabilirsin. Mantarın toksinleri sadece sindirildiği zaman zararlıdır.
    • Eğer ormanda yemek için mantar arıyorsan en iyisi tedbirli olmaktır. Bulduğun mantarın köygöçüren mantarı olup olmadığından emin değilsen hiç dokunma.
    • Olgun saman mantarlarının şapkaları da neredeyse aynı büyüklükte ve şekilde olduğu için ikisini ayırmak zordur.[4]
  3. 3
    Şapkanın altında çok miktarda sık beyaz lamel var mı diye bak. Köygöçüren mantarının (ve diğer amanita mantarlarının) şapkasının altında ince, beyaz lameller bulunur. Mantarın şapkasını yukarı doğru kaldır (bunun için çömelmen gerekebilir) ve altındaki lamellere bak. Bu ince lameller mantarın şapkasının dış kenarlarına yaklaştıkça birbirine iyice yaklaşır ve sapa çok ince olacak biçimde bağlıdır.[5]
    • Lamel rengi, bir köygöçüren mantarını saman mantarından ve diğer yenebilir mantarlardan ayırt etmenin bir başka yoludur. Saman mantarının lamelleri pembeye çalan kahverengidir.
    • Bazı diğer mantarların, örneğin Agaricus cinsi mantarların da lamelleri pembedir ama mantar olgunlaştıkça bunlar kahverengi olur.
  4. 4
    Genç köygöçüren mantarlarının şapkalarının bombeliğine bak. Mantarı geriye doğru eğ ve şapkasının biçimini anlamaya çalış. Genç mantarlarda şapkanın çok yuvarlak, neredeyse çanak biçiminde olduğunu görebilirsin. Bunlar bazen o denli yuvarlaktır ki kıvrılıp neredeyse mantarın sapına dokunurlar. Ancak mantarlar olgunlaştıkça bu dışbükey yapı düzleşir. Şapka neredeyse düzse bu, köygöçüren mantarının olgun olduğu anlamına gelir.[6]
    • Yenebilen kurt mantarı bazen ormanda köygöçüren mantarına benzer. İkisini ayırt etmenin en iyi yolu mantarı kesmektir. Eğer lameli yoksa kurt mantarıdır.[7]

    Dikkat: Genç ve olgun köygöçüren mantarları eşit derecede toksiktir. Tek bir mantardaki toksin miktarı bir yetişkini öldürmeye yeter ve bir iki ısırık bir çocuğu ya da evcil hayvanı öldürebilir.

    Reklam

Yöntem 2 / 4:
Mantarın Sapını İncelemek

  1. 1
    Mantarın 7-15 cm uzunlukta beyaz bir sapı var mı diye bak. Mantarı ya nazikçe topraktan çıkar ya da etrafındaki toprağı uzaklaştır. Eğer yanında cetvel varsa bununla mantarın yüksekliğini ölç. Köygöçürenin en bariz özelliklerinden biri, şapkanın zeminden yükselmesini sağlayan uzun ve kalın, beyaz ya da sarıya çalan renkteki sapıdır. Köygöçüren mantarının sapı genelde ince pullardan oluşan hafif bir katmanla kaplıdır.[8]
    • Sapın rengi genelde şapkanın renginden daha açık bir tondadır.
    • Yenebilen Amanita caesarea mantarının da sapı sarıdır ama boyu genelde köygöçüren mantarınınkinden 5-8 cm daha kısadır.[9]
  2. 2
    Mantarın dibinde kabı andıran yapıyı ara. Eğer zarf kısmı zaten görünür değilse toprağı biraz kazarak mantarın sapının alt kısmını bul. Bunun için mantarı tümüyle çıkarman da gerekebilir. Sapın en alt kısmı volva, yani zarf ya da çorap adıyla da bilinir ve mantarın büyümesi sırasında lamelleri koruyan dokunun bir parçasıdır. Köygöçüren mantarının zarfı gayet büyük olabilir ve çapı 4 cm’yi bulabilir.[10]
    • Sapın alt kısmı (zarf dâhil) genelde mantarın tutunduğu ağacın etrafındaki toprağa gömülüdür. Bu kısım zaman içinde parçalanabilir ya da düşebilir, yani olmaması bunun bir amanita mantarı olmadığı anlamına gelmez.
    • Saman mantarının da volva kısmı kabaca aynı büyüklüktedir. Yani sırf volvanın bulunması mantarın köygöçüren mantarı olduğunu garantilemeye yetmez.[11]
  3. 3
    Sapın üst kısmında gevşek, etek benzeri bir doku olup olmadığına bak. Mantarı bir yana doğru eğ ve mantarın şapkasının hemen altına doğru bak. Köygöçüren mantarının “eteği,” sapı hemen şapkanın altında sarmalayan ince bir zardır. Bu zar beyaz renklidir ve sapın 5-7,5 cm’lik kısmına gevşekçe tutunmuş gibi gözükür.[12]
    • Eğer köygöçüren mantarını kazıp eline alırsan bu hassas etek zarını istemeden yok edebilirsin.
    • Çok genç bir köygöçüren mantarına rastlarsan bu eteğin kökten mantarın lamellerini kaplayan şapkanın ucuna kadar uzandığını görebilirsin.
    Reklam

Yöntem 3 / 4:
Mantarı Ellemek ve Koklamak

  1. 1
    Mantarın etli kısmında amonyak kokusu olup olmadığına bak. Mantarı burnundan 7,5 cm kadar uzak tut ve kokla. Köygöçüren mantarının kokusu amonyağa ve diğer ev temizlik malzemelerininkine benzer ve bu özelliğiyle mantar dünyasında eşsizdir.[13] Eğer fiziksel özelliklerine bakarak mantarın köygöçüren mantarı olup olmadığını anlayamıyorsan bu testi yap.
    • Mantarı koklarken tadına bakma ya da yutma. Ağzına azıcık mantar girmesi seni öldürmese de ağır biçimde hasta edebilir.
    • Diğer mantar türlerinin birçoğunun kokusu güçlü değildir.
  2. 2
    Mantarın şapkasına 1 ya da 2 parmağınla tıklayıp yapışkan olup olmadığına bak. Mantarı devirecek ya da parçalayacak kadar sert vurmamaya özen göster. Köygöçüren mantarlarının şapkaları genelde biraz yapış yapıştır ve hafifçe dokunduğunda parmaklarında az miktarda yapışkan kalıntı bırakabilir. Şapka, dokunduğunda biraz kaygan da gelebilir.[14]
    • Köygöçüren mantarına dokunduktan sonra ellerini mutlaka iyice yıka. Eğer ellerini yıkamadan yemek yersen mantarın toksinleri seni hasta edebilir.

    İpucu: Köygöçüren mantarına dokunmanda hiçbir tehlike yoktur çünkü toksin sadece sindirildiğinde tehlikelidir. Yine de zehirli mantara dokunma konusunda rahat değilsen eline eldiven tak.

  3. 3
    Mantarın spor izini al ve geride beyaz sporların kalıp kalmadığına bak. Bir köygöçüren mantarından spor toplamak için mantarın şapkasını, lameller aşağı bakacak biçimde, koyu renkli bir kâğıdın üstüne koy. Mantarı gece boyu bu şekilde bırak. Ertesi sabah mantarın şapkasını kaldır ve kâğıdın üstünde beyaz spor izleri var mı diye bak. Bir köygöçüren mantarı arkasında beyaz spor izi bırakacaktır.[15]
    • Eğer bu köygöçüren mantarı değil de zararsız saman mantarıysa kâğıt üstünde pembe spor izi göreceksin.
    • Köygöçüren mantarının gece boyu kâğıt üstünde durduğu ve spor izlerini topladığın odaya çocukların ya da evcil hayvanların girmesine izin verme.
    Reklam

Yöntem 4 / 4:
Köygöçüren Mantarını Doğada Bulmak

  1. 1
    Meşe ağacının olduğu ılıman ormanlarda köygöçüren mantarı görmeyi bekleyebilirsin. Avrupa kökenli bu mantar hâlâ birçok ılıman Avrupa ormanında bulunur. Fakat dünyanın geri kalanına da yayılmıştır ve ılıman ormanlarda, özellikle de meşe ağaçlarının bulunduğu yerlerde gelişebilir. Köygöçüren mantarına Kuzey Afrika’da da sıkça rastlanır ama kıtanın başka yerlerinde pek görülmez.[16]
    • Köygöçüren mantarı güney Avustralya’nın ormanlık kısımlarında, özellikle Adelaide ve Canberra şehirleri civarında yetişir.[17]

    Dikkat: ABD’nin sahil kesimlerinde, örneğin New Jersey, Oregon ve Kaliforniya’nın San Francisco körfez bölgesinde de meşelerin arasında bu mantara rastlanır.

  2. 2
    Köygöçüren mantarı yaz sonu ve sonbaharda görülür. Ilıman enlemlerde köygöçüren mantarı yaz sonuyla sonbahar sonu arasında yetişir. Yılın bu zamanında sıcaklıklar, köygöçüren dâhil birçok mantar çeşidinin üremesi için idealdir.[18] İlkbaharda ya da sert kış aylarında köygöçüren mantarına rastlamak pek olası değildir.
    • Kuzey Amerika’da ve Avrupa’da yaz sonu ve sonbahar sonu, Ağustos ayının sonuyla Kasım ayının sonu arasındadır. Güney Amerika’da ve Avustralya’da ise Şubat sonuyla Mayıs sonu arasındadır.
  3. 3
    Köygöçüren mantarını ağaçların altında, gövdeden 30 cm ila 4,5 metre uzakta bulabilirsin. Bazı durumlarda köygöçüren mantarlarını bulmak için ağacın dibine çok yaklaşman gerekebilir. Tıpkı birçok diğer mantar türü gibi (örneğin saman mantarı) köygöçüren mantarı da genelde ormanlık alanlarda bulunur çünkü ağaç kökleriyle simbiyotik bir ilişki içindedir. Kimi durumlarda doğrudan ağaç köklerinin arasından yetiştiğini görebilirsin.[19]
    • Köygöçüren mantarı bazı kayın, huş, kestane ve okaliptüs ağaçlarının yanı sıra meşe ve çam ağaçlarının altında yaygın olarak bulunabilir.
    • Bununla birlikte, nispeten ender olsa da köygöçüren mantarının çimenlik alanlarda yetiştiğine de tanık olabilirsin.
    Reklam

İpuçları

  • Köygöçüren mantarı çoğu zaman, yenebilir bir mantar olan saman mantarıyla (Volvariella volvacea) karıştırılır.
  • Köygöçüren mantarının kökeni Avrupa’dır ve burada hâlâ mantar ağaçlarının ve Norveç ladinlerinin arasında köygöçüren mantarına rastlanır. Mantar buradan Kuzey Amerika’ya ve Kuzey Afrika’ya ulaştı. Şimdi de Avustralya’ya ve Güney Amerika’ya yayılıyor.[20]
  • Amanita ailesindeki kimi mantarlar, örneğin Amanita caesarea ya da Sezar mantarı güvenle yenebilir ama ölümcül kuzenlerinden ayırt edemiyorsan bu mantarlardan kaçınmalısın.[21]

Reklam

Uyarılar

  • Amanita ailesinden zehirli bir mantar yersen anında tedavi görmen gerekir. Ne kadar uzun beklersen toksinlerin vücudun üstündeki etkisi o kadar fazla olur. Amanita mantar zehirlenmesinde tedavi, mantardaki toksinlerin karaciğere saldırmasını önlemek için deve dikeni özütü verilmesiyle başlar ve buna ek olarak toksinleri ortadan kaldırmak için albümin diyalizi uygulanır.
  • Amanita mantarının herhangi bir kısmını yersen dehidre olmamak için çok miktarda su içmelisin. Ciddi vakalarda karaciğer nakli gerekebilir.
  • Köygöçüren ve diğer zehirli amanita mantarları karaciğerde ve böbrekte bazı proteinlerin oluşturulmasını önleyerek vücuda zarar verir ve bu da komaya ve ölüme yol açar. Bu toksinler köygöçüren mantarının tüm dokularında mevcuttur.[22]
Reklam

Bununla İlgili wikiHow'lar

wikiHow

Tavuk Etinin Bozulduğu Nasıl Anlaşılır?

wikiHow

Şarap Şişesi Tirbuşonsuz Nasıl Açılır?

wikiHow

Kıymanın Bozulduğu Nasıl Anlaşılır?

wikiHow

Çikolata Nasıl Yapılır?

wikiHow

Ev Yapımı Şarap Nasıl Yapılır?

wikiHow

Kabarmayan Hamur Nasıl Düzeltilir?

wikiHow

Votka Nasıl İçilir?

wikiHow

Donmuş Karides Nasıl Pişirilir?

wikiHow

Ananasın Olgun Olup Olmadığı Nasıl Anlaşılır?

wikiHow

Mango Nasıl Olgunlaştırılır?

wikiHow

Şeker Hamuruyla Pasta Nasıl Kaplanır?

wikiHow

Baileys Irish Cream Nasıl İçilir?

wikiHow

Aloe Vera Nasıl Yenir?

wikiHow

Kemiksiz Hindi Göğüs Nasıl Pişirilir?
Reklam

Bu wikiHow makalesi hakkında

wikiHow Kadrosu
Ortak yazarlar :
Bu makale editörler ve araştırmacılardan oluşan, makalenin doğruluğu ile kapsamlılığını onaylayan, eğitimli bir ekip tarafından ortaklaşa yazılmıştır.

wikiHow’ın İçerik Yönetim Ekibi, yüksek kalite standartlarımızı sağladığından emin olmak için, editör ekibimizden gelen her çalışmayı dikkatli bir şekilde denetler.
Kategoriler: Yemek ve Davetler
Bu sayfaya 257 defa erişilmiş.

Bu makale işine yaradı mı?

Reklam