Ortalama uzaklığı 384.403 km olan Ay, Dünya’ya en yakın gök cismidir.[1] Ay’a giden ilk uzay sondası 2 Ocak 1959’da fırlatılan Rus Luna 1 sondasıydı.[2] Bundan on yıl ve altı ay sonra Apollo 11 görevi, Neil Armstrong ve Edwin “Buzz” Aldrin’i 20 Temmuz 1969’da Dinginlik Denizi’ne indirdi. Ay’a gitmek, John F. Kennedy’nin deyimiyle insanın enerjisini ve becerisini sonuna kadar kullanmasını gerektiren bir görev.[3]

Kısım 1 / 3:
Yolculuğu Planlamak

  1. 1
    Yolculuğu aşamalı yapmayı planla. Bilimkurgu öykülerinde gördüğün her şeyin bir arada olduğu roketlerin aksine, Ay’a gitmek için en iyisi görevi aşamalara ayırmaktır: alçak Dünya yörüngesine ulaşmak, Dünya’dan Ay yörüngesine girmek, Ay’a iniş yapmak ve Dünya’ya dönüş için bu adımları tersinden izlemek.
    • Bazı bilimkurgu öyküleri daha gerçekçi bir yaklaşım sergileyerek, Ay’a giden roketlerin önce yörüngedeki bir uzay istasyonuna gittiğini, burada bulunan daha küçük roketlerin onları Ay’a götürdüğünü ve Ay’dan da istasyona geri getirdiğini tarif etmişlerdir. Amerika Birleşik Devletleri, Sovyetler Birliği’yle yarış hâlinde olduğundan bu yaklaşım benimsenmedi ve uzay istasyonları olan Skylab, Salyut ve Uluslararası Uzay İstasyonu, Apollo Projesi sona erdikten sonra uzaya yerleştirildi.
    • Apollo projesi üç kademeli Saturn V roketini kullanıyordu. En alttan birinci kademe, roketi fırlatma alanından 68 km yükseğe taşıdı; ikinci kademe neredeyse alçak Dünya yörüngesine soktu ve üçüncü kademe, aracı yörüngeye oturtup sonra da Ay’a götürdü.[4]
    • NASA’nın 2018’de Ay’a dönüş için önerdiği The Constellation (Takımyıldız) projesi birbirinden farklı iki adet iki kademeli roketten oluşuyor: Bunlardan biri, beş bölmeli tek bir roketten oluşan, sadece mürettebatı taşıyan kademe olan Ares I. Diğeri de iki adet beş bölmeli katı yakıtlı roketin desteklediği, harici bir yakıt tankının altında beş roket motorundan oluşan mürettebat ve kargo taşıyıcısı olan Ares V. İki versiyonun da ikinci kademesi tek bir sıvı yakıtlı motora sahip. Ağır fırlatma düzeneği ay yörünge kapsülünü ve astronotların iki roket sistemi kenetlenince geçecekleri iniş aracını taşıyacak.[5]
  2. 2
    Yolculuk için eşya topla. Ay’ın atmosferi olmadığından oradayken soluyabilmek için kendi oksijenini taşıman ve Ay yüzeyinde gezinirken kendini iki haftalık Ay gününün kavurucu sıcağından ya da aynı uzunluktaki Ay gecesinin dondurucu soğuğundan korumak için uzay kıyafeti giymen gerekiyor. Tabii atmosferin olmayışı yüzünden yüzeyin maruz kaldığı radyasyonu ve mikro meteoritleri unutmamalı.[6]
    • Ayrıca yiyecek bir şeylere ihtiyacın olacak. Astronotların uzay görevlerinde kullandıkları gıdaların birçoğunun ağırlıklarını azaltmak için soğutularak dondurulması ve konsantre hâle getirilmesi, yeneceği zaman da su eklenerek eski hâline dönüştürülmesi gerekiyor.[7] Ayrıca yemekten sonra vücudun ürettiği atık miktarını azaltmak için, bu gıdalar protein bakımından zengin olmalı. (En azından üstüne Tang içebilirsin.)
    • Uzaya beraberinde götürdüğün her şey ağırlık yapar, bu da yükü uzaya taşıyan roketin ihtiyaç duyduğu yakıtı artırır; o yüzden uzaya çok fazla kişisel eşya götüremeyeceksin ve o Ay taşları Dünya’da, Ay’da olduklarından 6 kat ağır olacak.
  3. 3
    Fırlatma aralığını belirle. Fırlatma aralığı, roketin, iniş bölgesi etrafı keşfetmeye yetecek kadar aydınlıkken Ay’a inmesi için ışık varken inmesi için Dünya’dan fırlatılabileceği zaman aralığıdır. Fırlatma aralığı aslında aylık aralık ve günlük aralık olmak üzere iki şekilde belirlenir.
    • Aylık fırlatma aralığı, planlanan iniş bölgesinin Dünya’ya ve Güneş’e göre konumundan faydalanır. Dünya’nın yerçekimi kuvveti Ay’ı Dünya’ya hep aynı tarafını dönmek zorunda bıraktığından, keşif görevleri Dünya’yla Ay arasında telsiz iletişimini mümkün kılmak amacıyla Dünya’ya bakan yüzde seçilir. Zaman da Güneş’in iniş bölgesini aydınlatması için seçilir.
    • Günlük fırlatma aralığıysa uzay aracının fırlatılacağı açı, taşıyıcı roketlerin performansı ve fırlatma bölgesi yakınında roketin uçuşunu takip edecek bir geminin varlığı gibi fırlatma koşullarını dikkate alır. Eskiden fırlatma sırasında ortalığın aydınlık olması çok önemliydi çünkü güneş ışığı fırlatma rampasında ya da yörüngeye ulaşmadan önce görevi yarıda bırakmayı ve bu yarıda bırakma çabasını fotoğraflarla belgelemeyi mümkün kılıyordu. NASA, görev yönetiminde deneyim kazandıkça gündüz fırlatmaları daha az gerekir oldu. Apollo 17 gece fırlatıldı.[8]
    Reklam

Kısım 2 / 3:
Tek Hedef Ay

  1. 1
    Kalkış. İdeal olarak, Ay’a giden bir roketin yörünge hızına ulaşmakta Dünya’nın dönüşünden faydalanabilmesi için dikey olarak fırlatılması gerekir. Ama Apollo Projesi’nde NASA, roketin fırlatmada ciddi bir soruna yol açmaksızın dikeyden herhangi bir yönde 18 derece sapmasına izin verdi.[9]
  2. 2
    Alçak Dünya yörüngesine eriş. Dünya’nın yerçekimi etkisinden kaçma konusunda dikkate alınması gereken iki hız vardır: kaçış hızı ve yörünge hızı. Kaçış hızı, bir gezegenin yerçekiminden tümüyle kaçmak için gereken hızdır. Yörünge hızıysa gezegenin etrafında yörüngeye girmek için gereken hızdır. Dünya yüzeyinde kaçış hızı 40.248 km/s ya da saniyede 11,2 kilometredir. [10] [11] Dünya yüzeyinde yörünge hızıysa sadece 29.800 km/s, yani saniyede 7,9 km kadardır; yani yörünge hızına erişmek, kaçış hızına erişmekten daha az enerji gerektirir.
    • Dahası kaçış hızı ve yörünge hızı değerleri Dünya yüzeyinden uzaklaştıkça düşer. Kaçış hızı, yörünge hızının daima 1,414 katıdır (2’nin karekökü).[12]
  3. 3
    Ay ötesi yörüngeye geçiş. Alçak Dünya yörüngesine ulaşıp geminin tüm sistemlerinin işlevsel olduğundan emin olunca sıra iticileri ateşleyip Ay’a gitmeye gelir.
    • Apollo Projesi’nde bu, üçüncü kademe iticileri, uzay aracını Ay’a doğru itmek için son bir defa çalıştırarak yapılmıştı.[13] Yolda komuta/hizmet modülü (CSM) üçüncü kademeden ayrıldı, ters döndü ve üçüncü kademenin üst katında taşınan Ay Gezinti Modülü (LEM) ile kenetlendi.
    • Constellation Projesi’ndeyse plan, mürettebatı taşıyan roketle komuta kapsülünün alçak dünya yörüngesinde kenetlenmesi, ayrılış kademesinin ve Ay iniş aracınınsa kargo roketiyle taşınması. Bunun üzerine ayrılış kademesi iticilerini ateşleyecek ve uzay aracını Ay’a yollayacak.
  4. 4
    Ay yörüngesine eriş. Uzay aracı Ay’ın yerçekimine girince iticileri ateşleyerek yavaşlat ve Ay etrafında yörüngeye sok.
  5. 5
    Ay’a iniş aracına geçiş. Hem Apollo Projesi’nde hem de Constellation Projesi’nde yörünge ve iniş modülleri birbirinden ayrı. Apollo komuta modülü, üç astronottan birinin aracı kullanmak üzere geride kalmasını ve diğer ikisinin Ay modülüne binmesini gerektiriyordu.[14] Constellation Projesi’nin yörünge kapsülü otomatik çalışacak biçimde tasarlanmış yani gerekirse, taşıdığı astronotların dördü de Ay’a iniş aracına binebiliyor.[15]
  6. 6
    Ay’ın yüzeyine alçalış. Ay’ın atmosferi olmadığından iniş aracının alçalışını saatte 160 km hıza indirmek ve lazım ki araç sağ salim inebilsin ve yolcularının yumuşak iniş yapmasını sağlayabilsin.[16] İdeal şartlar altında, planlanan iniş yüzeyinde büyük kayalar bulunmaması gerekiyor; Dinginlik Denizi bu yüzden Apollo 11 için iniş bölgesi olarak seçilmişti.[17]
  7. 7
    Keşfet. Ay’a indikten sonra o küçük adımı atıp Ay yüzeyini keşfetme zamanı geliyor. Oradayken Dünya’da analiz edilmesi için Ay taşı ve tozu toplayabilir ve Apollo 15, 16 ve 17 görevlerinde yapıldığı üzere katlanır bir Ay cipi getirdiysen Ay yüzeyinde saatte 18 km’ye varan hızlarla dolaşabilirsin bile.[18] (Gaza basıp motoru bağırtmaya hiç zahmet etme; araç aküyle çalışıyor ve Ay’da gazına basılan motorun sesini taşıyacak hava yok.)
    Reklam

Kısım 3 / 3:
Dünya’ya Dönmek

  1. 1
    Toplanıp evin yolunu tut. Ay’da işin bitince numunelerini ve alet edevatını toplayıp dönüş yolculuğu için Ay’a iniş aracına bin.
    • Apollo Ay modülü iki kademeli olacak biçimde tasarlanmıştı: Ay’a inmek üzere iniş kademesi ve astronotları tekrar Ay yörüngesine taşımak üzere kalkış kademesi. İniş kademesi Ay yüzeyinde bırakıldı (Ay cipi gibi).[19] [20]
  2. 2
    Yörüngedeki araca kenetlen. Apollo komuta modülü ve Constellation’un yörünge kapsülü, astronotları Ay’dan Dünya’ya geri getirmek üzere tasarlanmış. Ay’a iniş araçlarının içindekiler yörünge araçlarına taşınıyor, sonra iniş araçları tekrar ayrılarak Ay yüzeyine çakılıyor.[21] [22]
  3. 3
    Dünya’ya dön. Apollo ve Constellation hizmet modüllerinin ana iticisi Ay’ın yerçekiminden kaçmak amacıyla ateşleniyor ve uzay aracı Dünya’nın yolunu tutuyor. Dünya’nın yerçekimine girince hizmet modülünün iticisi Dünya’ya döndürülüyor ve tekrar ateşlenerek komuta kapsülünü atmadan önce yavaşlatmakta kullanılıyor.
  4. 4
    İniş yap. Komuta modülünün/kapsülünün ısı kalkanı astronotları atmosfere yeniden girişin ısısından korumak için kullanılıyor. Araç, Dünya atmosferinin kalın kısmına girince paraşütler açılarak kapsülü daha da yavaşlatıyor.
    • Apollo Projesi’nde komuta modülü daha önceki insanlı NASA görevlerinde de yapıldığı gibi okyanusa düştü ve bir ABD Donanması gemisi tarafından kurtarıldı. Komuta modülleri yeniden kullanılmadı.[23]
    • Constellation Projesi’nde plan tıpkı insanlı Sovyet uzay görevlerinde yapıldığı gibi karaya inmek ama karaya iniş mümkün olmazsa okyanusa iniş de bir seçenek. Komuta kapsülü elden geçirilip ısı kalkanı yenisiyle değiştirildikten sonra tekrar kullanılmak üzere tasarlandı.[24]
    Reklam

İpuçları

  • Özel şirketler de yavaş yavaş Ay’a gitme işine el atıyor. Richard Branson’ın Virgin Galactic’inin uzaya yörünge altı uçuş yapma planlarının yanı sıra Space Adventures adında bir şirket de Rusya’yla sözleşme imzalayarak iki kişiye eğitimli bir kozmonot liderliğinde bir Soyuz aracıyla Ay etrafında tur attırmak için kişi başı 100 milyon dolar istiyor. [25]

Reklam

Uyarılar

  • Unutma ki Ay’a yapılan görevlerin birçoğunda ekipmanın fırlatma öncesinde etraflıca test edilmesi gerekiyor. Armstrong ve Aldrin’i Ay’a indiren Apollo 11 görevinden önce dört insanlı görev daha düzenlendi ve bunlar komuta modülünü (Apollo 7), Ay’a iniş aracını (Apollo 9 ve 10) ve Dünya’dan Ay yörüngesine geçiş becerisini (Apollo 8 ve 10) test etti. Astronotların da ekipmanı kullanma konusunda eğitimden ve düzenli sağlık testlerinden geçmesi gerekti. Ayrıca Apollo 1’de çıkan yangında 3 astronot öldü.
Reklam

Bununla İlgili wikiHow'lar

wikiHow

Konuşacak Bir Şey Olmadığında Sohbet Nasıl Başlatılır?

wikiHow

Hoşlanılan Kızla Nasıl Konuşulur?

wikiHow

Bir Kızla Sohbet Etmeye Nasıl Başlanır?

wikiHow

Hoşlanılan Kıza Nasıl Mesaj Atılır?

wikiHow

Mililitre (mL) Gram'a (g) Nasıl Dönüştürülür?

wikiHow

İkinci Dereceden Bir Denklemin Tepe Noktası Nasıl Bulunur?

wikiHow

Nasıl Ders Çalışılır?

wikiHow

Yüzde Artışı Nasıl Hesaplanır?

wikiHow

Bir Doğrunun Denklemi Nasıl Bulunur?

wikiHow

Proton, Nötron ve Elektron Sayısı Nasıl Bulunur?

wikiHow

Bir Üniversite Hocasına Nasıl E‐posta Gönderilir?

wikiHow

Bir Üçgenin Alanı Nasıl Hesaplanır?

wikiHow

Kimyasal Denklemler Nasıl Denkleştirilir?

wikiHow

İki Nokta Arasındaki Mesafe Nasıl Bulunur?
Reklam

Bu wikiHow makalesi hakkında

wikiHow bir “wiki”dir. Bu, makalelerimizin çoğunun birden fazla yazar tarafından ortaklaşa yazıldığı anlamına gelir. Bu makaleyi oluşturmak için, zaman içinde makaleyi düzenlemek ve iyileştirmek üzere bazıları isimsiz, 32 kişi çalıştı.
Kategoriler: Eğitim ve İletişim
Diğer dillerde
Bu sayfaya 214 defa erişilmiş.

Bu makale işine yaradı mı?

Reklam